Samsun Üniversitesi’nden Doç. Dr. Hakan Aksu’nun 1965-2020 dönemini kapsayan araştırmasına göre Türkiye’de yaz mevsimi her 10 yılda ortalama 2,1 gün erken başlıyor. İlkbahar uzarken, sonbahar özellikle batı bölgelerde kısalıyor.
Türkiye’de Mevsimler Kayıyor: Yaz 10 Yılda 2,1 Gün Erken Başlıyor, Sonbahar Kısalıyor
Mevsim başlangıç ve bitiş tarihlerindeki değişimler, iklim değişikliğinin mevsim süreleri ve sıcaklık ortalamaları üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor. “1965-2020 döneminde Türkiye genelinde mevsim kaymalarının belirlenmesi” başlıklı araştırmada 65 meteoroloji gözlem istasyonuna ait sıcaklık verileri incelendi.
Yaz en çok Ege’de öne geldi
Araştırmaya göre Türkiye genelinde yaz mevsimi 10 yılda ortalama 2,1 gün erken başlıyor.
Ortalama süreler dikkate alındığında yaz başlangıcının en çok öne geldiği bölge Ege Bölgesi oldu:
- Ege: 10 yılda 2,4 ila 2,9 gün
- Marmara: 1,4 ila 3,2 gün
- Akdeniz: 1,4 ila 2,8 gün
- Karadeniz: 1,2 ila 3,2 gün
- İç Anadolu: 0,3 ila 2,8 gün
- Doğu ve Güneydoğu Anadolu: 1 ila 1,5 gün
Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kayma, diğer bölgelere göre daha düşük gerçekleşti.
İlkbahar uzuyor, sonbahar kısalıyor
Araştırma, ilkbahar mevsiminin Güneydoğu Anadolu dışında tüm bölgelerde uzadığını ortaya koydu. En belirgin uzama 10 yılda 1,5 ila 3,5 gün ile Marmara ve Batı Karadeniz’de görüldü. Güneydoğu Anadolu’da ilkbahar süresinde herhangi bir değişim saptanmadı.
Sonbahar mevsiminin ise Karadeniz, Marmara ve Ege bölgelerinde 10 yılda ortalama 2 ila 3 gün kısaldığı tespit edildi. Güneydoğu Anadolu’da sonbahar uzunluğunda değişiklik görülmedi.
Kış başlangıcının özellikle Güneydoğu Anadolu’da 10 yılda 1-2 gün erkene kaydığı gözlemlenirken, diğer bölgelerde değişiklik tespit edilmedi.
Sonbaharın termal değişimi neden kritik?
AA muhabirine değerlendirmelerde bulunan Samsun Üniversitesi Özdemir Bayraktar Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Hakan Aksu, iklim değişikliğiyle artan sıcaklıkların yalnızca sıcak hava dalgalarını artırmadığını, atmosferin daha fazla nem tutmasına bağlı olarak ani ve şiddetli yağışlar ile taşkın gibi birbirini tetikleyen aşırı hava olaylarını sıklaştırdığını söyledi.
Astronomik takvimde mevsimlerin 90’ar günlük sabit dönemler olduğunu ancak gerçek mevsimleri tanımlamak için sıcaklık ve hava koşullarını dikkate alan dinamik yaklaşıma ihtiyaç olduğunu belirten Aksu, şunları kaydetti:
“Yükselen sıcaklıklar kış mevsimlerinin kısalmasına ve ılımanlaşmasına yol açarken yaz mevsimlerinin hem takvimsel süresini uzatmakta hem de termal şiddetini artırmakta. Bu durum ilkbahar ve sonbahar gibi geçiş mevsimlerinde başlangıç ve bitiş tarihlerini kaydırıyor, bu da mevsimlerin uzamasına sebep olabiliyor. Mevsimsel süreklilik dengesini etkiliyor.”
Sonbaharın, denizlerin yüksek ısı kapasitesi sayesinde iklim değişikliğinin etkilerinin yavaşlatılması ve küresel iklimin dengelenmesine katkı açısından son derece önemli olduğunu vurgulayan Aksu, “Üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke için sonbahar mevsiminin termal özelliklerinin değişimi önemli hale geliyor. Deniz sıcak kalıyor ve onun üzerine birtakım sistemlerle soğuk ve sıcak havalar gelmeye devam ediyor.” dedi.
Rekor sıcaklıklar ve aşırı yağışlar uyarısı
Sonbahar sıcaklıklarındaki artışın, deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesi ve atmosferik nem birikimiyle birlikte özellikle geçiş mevsimlerinde şiddetli konvektif yağış ve ani taşkın riskini artırabileceğini belirten Aksu, geçiş mevsimlerinin bu açıdan daha riskli hale gelebileceğini ifade etti.
Mevsimlerin termal ve takvimsel sürelerinde belirgin farklılaşmalar olduğuna dikkat çeken Aksu, şu bilgileri paylaştı:
“Mevsimlerin termal karakteristikleri incelendiğinde yılın en sıcak 90 günlük dönemi olan yaz dönemi, her 10 yılda ortalama 0,2 ila 0,7 santigrat derece artışla sıcaklık artışının en yüksek gerçekleşeceği mevsim olarak öne çıkıyor.”
İklim değişikliğinin etkilerinin görmezden gelinemeyecek noktaya ulaştığını belirten Aksu, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Güncel tablo iklim değişikliğinin Türkiye’de artık geleceğe dönük bir projeksiyon olmaktan çıktığını, hem termal rejimde kırılan tarihi rekorlar hem de hidrolojik döngüdeki aşırı salınımlarla, yani yağışların çok ekstrem yağışlara doğru kaymasıyla kendini gösteren somut ve artarak devam eden bir gerçekliğe dönüştüğünü ortaya koyuyor.”
Yaprak dökümü gecikiyor, vejetasyon dönemi uzuyor
Mevsim kaymalarının tarım, enerji, su kaynakları, afet yönetimi ve turizm gibi alanlarda sosyoekonomik sonuçlar doğuracağını anlatan Aksu, iklim uyum stratejilerinin disiplinlerarası anlayışla hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.
Türkiye genelinde bitkilerin büyüyüp geliştiği dönemdeki sıcaklıkların belirgin şekilde arttığının altını çizen Aksu, değerlendirmesini şöyle yaptı:
“Bu artış bitkilerde ve ağaçlarda ilkbaharda yapraklanma ile çiçeklenme gibi fenolojik safhaların öne kayarak erginleşme süresinin kısalmasına, erken uyanan bitkilerde daha geç don riskinin yükselmesine ve birtakım zararlı popülasyonların da artmasına yol açıyor. Sonbahardaysa sıcaklıkların yüksek seyretmesi nedeniyle yaprak dökülmesinin ve vejetasyon döneminin bitişi gecikiyor. Ayrıca sıcaklık birikimindeki yükseliş güney bölgelerde bitkiler üzerinde sıcaklık stresini artırıyor. İç ve Doğu Anadolu’nun yüksek rakım alanlarında daha önce yetişmeyen birtakım kültür bitkilerinin tarımının yapılabilmesine imkan veren iklim zonlarının oluşmasına neden olabiliyor.”
Aksu, mevsim kaymalarının bu hızla sürmesi halinde önümüzdeki 20 ila 30 yılda tüm mevsimlerde zamanlama ve sıcaklık açısından önemli değişimler yaşanacağını belirterek dünyanın kritik bir kırılma noktasında olduğu uyarısında bulundu.
#MevsimKayması #İklimDeğişikliği #KüreselIsınma #SonbaharKısalıyor #İlkbaharUzuyor #HakanAksu #Meteoroloji #Tarım #İklimUyumu
