NASA’nın Perseverance aracı Mars’ta 45,22 km ile dünya dışı mesafe rekoru kırdı. AutoNav sistemi, Jezero Krateri keşfi ve yaşam izleri detaylarıyla.

mars

NASA’nın Perseverance aracı Mars’ta mesafe rekorunu kırdı: 45,22 kilometre

ABD Havacılık ve Uzay Ajansının (NASA) Perseverance keşif aracı, Mars yüzeyinde 45,22 kilometre yol giderek Dünya dışındaki bir gök cisminin yüzeyinde en uzun mesafeyi katetme rekorunun yeni sahibi oldu.

NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) tarafından yapılan açıklamaya göre rekor, 11 Ekim 2026’da, görevin 2 bin 6’ncı Mars gününde (sol) kırıldı. Perseverance o gün 91,31 metrelik bir sürüşle kilometresini 28,10 mil (45,22 km)‘ye çıkardı.

15 yıllık rekor 5,5 yılda kırıldı

Perseverance, 2004-2018 yılları arasında Mars’ı keşfeden Opportunity aracının 45,16 kilometre (28,06 mil) olan rekorunu geride bıraktı.

Rekorun en dikkat çekici yönü ise hız farkı oldu: Opportunity’nin yaklaşık 15 yılda ve 5 bin 111 solda katettiği mesafeye, Perseverance sadece 5,5 yılda ulaştı. Opportunity, 2015’te Dünya dışı ilk maratonu koşarak tarihe geçmişti.

Bu rekor, yaklaşık 30 yıllık NASA Mars gezginleri serisinin zirvesi oldu:

Sojourner (1997): Sadece 100 metre gitti.
Spirit (2004-2010): 7,7 km’de kaldı.
Opportunity (2004-2018): 45,16 km.
**Curiosity (2012- ): ** Halen aktif, 38,07 km’yi aştı.
**Perseverance (2021- ): ** 45,22 km ile lider.

Rekorun mimarı: Düşünerek süren AutoNav sistemi

Perseverance’ın başarısında AutoNav adlı otonom navigasyon sistemi belirleyici rol oynadı.

NASA’nın “sürerken düşünme – thinking while driving” olarak tanımladığı sistem, araç ilerlerken araziyi görüntülüyor, tehlikelerin 3 boyutlu haritasını çıkarıyor ve Dünya’daki planlayıcıların belirlediği noktalar arasında en güvenli güzergahı kendisi seçiyor.

Rakamlarla AutoNav farkı:

Perseverance toplam mesafenin %90’ından fazlasını insan müdahalesi olmadan tamamladı.
Opportunity ve ikizi Spirit’te bu oran sadece %5 idi.
İlk Mars gezgini Sojourner rotayı 20 ölçüm noktasıyla değerlendirirken, Perseverance her bakışta 600 bin noktayı işliyor.
Araç tek bir solda 412 metreye kadar yol alabiliyor; bu da azami hızına yakın sürüş anlamına geliyor.

JPL Proje Müdürü Steven Lee, “Asıl görev 20 kilometreden az sürüş öngörüyordu. Bunu çoktan aştık. Tüm hareket sistemleri tam çalışır durumda” değerlendirmesini yaptı.

Ay rekorları da geride kaldı

Perseverance’ın rekoru sadece Mars ile sınırlı değil. Araç daha yolculuğunun erken aşamasında Ay rekorlarını da geçmişti:

Apollo 17 astronotları Cernan ve Schmitt (1972): 35,7 km
Sovyetler Birliği’nin Lunokhod 2 aracı (1973): 39 km

Böylece Perseverance, hem Ay hem Mars dahil tüm gök cisimleri arasında en uzun sürüş rekorunun sahibi oldu.

Jezero Krateri’nde sıradaki hedef: Idubi ve Rainbow Falls

Rekor sürüş, Perseverance Jezero Krateri’nin batı kenarındaki “Lac de Charmes” bölgesinden “Idubi” olarak adlandırılan alana ilerlerken gerçekleşti.

Bilim insanlarına göre Lac de Charmes kayaları, Güneş Sistemi’nde şimdiye kadar incelenen en eski arazilerden biri. Mars’ta tektonik plaka olmadığı için Dünya’da erozyonla silinen 4 milyar yıllık tarih, burada korunmuş durumda.

Idubi’de antik hidrotermal sistemlerin izleri aranacak. NASA’nın onayladığı görev uzatmasıyla araç, krater kenarı boyunca güneye ilerleyerek Jezero’yu oluşturan çarpışmayla yüzeye çıkan 100 metre genişliğindeki antik kabuk bloğu Rainbow Falls‘a gidecek.

Cheyava Falls’ta yaşam izi ve toplanan 29 örnek

Jezero Krateri’nde geçmişte bir göl ve nehir deltası bulunduğu düşünülüyor. Perseverance, bölgenin jeolojik geçmişini ve mikrobiyal yaşama elverişli koşulları araştırıyor.

Araç bugüne kadar:

Krater tabanı, delta yelpazesi ve krater kenarından 29 kaya ve regolit örneği topladı.
Fosilleşmiş nehir sisteminde Cheyava Falls adlı kayada potansiyel biyolojik iz (biosignature) keşfetti. NASA, bu bulgunun antik mikrobiyal yaşama işaret edebileceğini açıklamıştı.

Uzmanlara göre daha uzun sürüş menzili, daha fazla jeolojik çeşitlilik demek. Bu da Mars’ın tarihinin kayalardan daha hızlı okunmasını sağlıyor.

Görev 2028 sonuna kadar uzatıldı

NASA, Perseverance’ın Jezero Krateri’nin kenarını keşfetmeye devam etmesi için görev süresini uzattı. Ekim ayında başlayan ilk uzatma ile keşif yaklaşık 2028’in sonuna kadar devam edecek.

Robotik Operasyonlardan Sorumlu Başkan Yardımcısı Mark Maimone, “Bu rekoru kıran gezgin, yoluna kendisi karar vererek kırdı. Yeni yazılımımız Perseverance’a daha az direksiyon kırmayı ve daha çok ilerlemeyi öğretiyor” dedi.

Ekip şimdi navigasyon kameralarındaki güneş parlaması sorununu çözmeye çalışıyor. Bu başarılırsa, gezginler Güneş’e doğru sürerken öğleden sonra park etmek zorunda kalmayacak ve her takipçi gezgin için çalışma günü uzayacak.

#NASA #Perseverance #Mars #JezeroKrateri #Uzay