Türkiye’de tütün kullanımında son 17 yılda dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı: kadınlarda oran yüzde 35 artarak %15,2’den %20,6’ya yükseldi, erkeklerde ise %47,9’dan %46’ya geriledi. Sağlık Bakanlığı’nın Tütünle Mücadele Timleri 1 yılda 1 milyondan fazla kişiye ulaşarak pasif etkilenim konusunda bilgilendirme yaptı.
- Kadınlarda artış: 2008’de %15,2 → 2025’te %20,6 (%35 artış)
- Erkeklerde düşüş: 2008’de %47,9 → 2025’te %46
- Toplam kullanım: 2008’de %31,2 → 2025’te %33,2
- Sağlık etkileri: Türkiye’de her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün nedeniyle hayatını kaybediyor; bunun 25 bini pasif etkilenimden kaynaklanıyor.
Mücadele çalışmaları:
- Tütünle Mücadele Timleri → 1 milyon+ vatandaş bilgilendirildi
- Dumansız Hava Sahası uygulaması → çapraz denetimler başladı
- Dumansız Kampüs rehberi → üniversitelerde sigara bırakma hizmetleri ve görünürlük kısıtlamaları
Sağlık ve Toplumsal Etki
- Küresel tablo: Dünya genelinde her yıl 7 milyon ölüm tütün kaynaklı; bunun 1,6 milyonu pasif etkilenimden.
- Türkiye’de durum: Erkeklerde akciğer kanseri sıklığı ve buna bağlı ölümlerde dünya lideri konumda.
- Ölümlerin %67,3’ü sigarayla doğrudan ilişkili hastalıklardan kaynaklanıyor.
Sağlık Bakanlığı verileri ile Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarından derlenen bilgilere göre, 15 yaş ve üzeri nüfusta tütün ürünü kullanım oranı erkeklerde yüzde 46, kadınlarda ise yüzde 20,6 olarak hesaplandı.
Türkiye’de 2008’de yüzde 31,2 olan toplam tütün kullanım oranı 2025’te yüzde 33,2’ye yükseldi. Bu dönem aralığında erkeklerde tütün kullanım oranı yüzde 47,9’dan yüzde 46’ya gerilerken, kadınlarda tütün kullanımı 17 yılda yüzde 35 artarak yüzde 15,2’den yüzde 20,6’ya çıktı.
Erkeklerde tütün kullanım oranı 2012’de yüzde 41,5, 2014’te yüzde 47,4 olarak kaydedildi.
Tüm ölümlerin yüzde 67,3’ü sigarayla doğrudan ilişkili
Tütün kullanımının, dünyadaki kronik hastalıkların yaklaşık yüzde 25’inden ve akciğer kanserlerinin yüzde 90’ından sorumlu olduğu biliniyor. Dünyada her yıl 7 milyon kişi tütün nedeniyle hayatını kaybederken, bu ölümlerin 1,6 milyonu pasif etkilenimden kaynaklanıyor.
Türkiye’de ise 25 bini pasif etkilenim kaynaklı olmak üzere, her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün nedeniyle hayatını kaybediyor.
Türkiye, erkeklerde akciğer kanseri sıklığı ve buna bağlı ölümlerde dünyada ilk sırada yer alıyor. 2024 verilerine göre, tüm ölümlerin yüzde 67,3’ü sigarayla doğrudan ilişkili olan dolaşım, tümör ve solunum sistemi hastalıklarından kaynaklanıyor.
Tütün dumanına maruz kalmak, yalnızca tütün ürünü kullananları değil, aynı ortamı paylaşan çocukları, gençleri, aileleri ve çalışanları da etkiliyor.
Bu maruziyet, kalp ve damar hastalıkları, solunum sistemi hastalıkları ve akciğer kanseri başta olmak üzere ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
Tütünle Mücadele Timleri 1 milyondan fazla vatandaşa ulaştı
Sağlık Bakanlığınca tüm il ve ilçelerde faaliyete geçirilen Tütünle Mücadele Timleri ve Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri, tütünle mücadeleyi etkinleştirmek, farkındalık oluşturmak ve sigarayı bırakmak isteyen vatandaşları hekimlerle buluşturmak amacıyla çalışmalar yürütüyor.
1 Eylül 2025’ten itibaren oluşturulan timler, bugüne kadar 1 milyondan fazla vatandaşa ulaşarak, tütün dumanından pasif etkilenim konusunda bilgilendirme yaptı.
Sigarayı bırakmak isteyen vatandaşlara da Mobil Sigara Bırakma Polikliniklerinde danışmanlık hizmeti sunuldu.
Dumansız hava sahası kapsamında çapraz denetimler başlatıldı
Başta tütün ürünü kullanmayanlar olmak üzere toplumun tamamının sağlığını korumaya yönelik Dumansız Hava Sahası uygulaması kapsamında rehberlik, bilgilendirme, farkındalık ve denetim çalışmaları sürdürülüyor.
Denetimlerin etkinliğini ve uygulamada standardizasyonu güçlendirmek amacıyla iller arası işbirliği artırılarak çapraz denetimler başlatıldı.
Sahada yürütülen çalışmalarla vatandaşlara pasif etkilenimin zararları ve dumansız ortamların önemi anlatılıyor.
Vatandaşlardan gelen bildirimler değerlendirilerek tütün denetim ekiplerince müdahale ediliyor.
Çocuk ve gençlerin tütün ürünlerinden korunmasına yönelik eğitimler yürütülüyor
2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı’nda, “Çocuk ve Gençlerin Tütün Ürünleri Kullanımından Korunması ve Ulaşabilirliğinin Engellenmesi” başlığı yer alıyor.
Bu kapsamda öğrenci, öğretmen ve velilere yönelik koruyucu ve önleyici eğitimler, Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yeşilay Cemiyeti, Sağlık Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu (YÖK), üniversiteler ile Gençlik ve Spor Bakanlığı işbirliğinde yürütülüyor.
Üniversiteler için “Dumansız Kampüs” rehberi hazırlandı
Üniversitelerde ulusal düzeyde “Dumansız Kampüs” uygulamasının hayata geçirilmesi için Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve YÖK işbirliğinde kriter seti, uygulama esasları ve rehber hazırlandı.
Uygulamayla üniversite kampüslerinde sigara bırakma hizmetlerinin sunulması, kapalı ve açık alanlarda tütün ürünü kullanım alanlarının sınırlanması ve tütün ürünlerinin görünürlüğünün önlenmesi amaçlanıyor.
Bu çalışmalarla tütün endüstrisinin hedef kitlesindeki gençlerin korunmasına yönelik uygulamaların güçlendirilmesi hedefleniyor.
Yeni Tütün düzenlemesi için toplumdan güçlü destek
Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç, tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemelere ilişkin toplumun algısını ölçtüklerini belirterek, “Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” dedi.
Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti: “Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”
Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.
Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi
