NASA’nın 20 yılı aşkın süredir uzayı gözlemleyen Neil Gehrels Swift Gözlemevi’nin yörüngesi giderek alçalıyor. Swift’i daha yüksek yörüngeye taşıma girişiminin iptal edilmesinin ardından NASA, teleskobun iki bilimsel cihazını yeniden devreye aldı. Şimdi bilim insanları kritik irtifaya ulaşmadan önce mümkün olduğunca fazla veri toplamaya çalışıyor.
NASA’nın evrenin en güçlü patlamalarını ve yüksek enerjili kozmik olayları gözlemlemek için kullandığı Neil Gehrels Swift Gözlemevi için zaman daralıyor.
21 yılı aşkın süredir Dünya’nın yörüngesinde bulunan gözlemevinin irtifası, atmosferin üst katmanlarının oluşturduğu sürüklenme nedeniyle giderek azalıyor.
Son dönemde artan Güneş aktivitesinin Dünya’nın üst atmosferini genişletmesi de Swift üzerindeki atmosferik sürüklenmeyi artırarak yörüngesindeki alçalmayı hızlandırdı.
NASA iki teleskobu yeniden çalıştırdı
NASA, Swift’in bilimsel çalışmalarına ilişkin önemli bir karar aldı.
Gözlemevinin Ultraviyole/Optik Teleskobu (UVOT) ile X-Işını Teleskobu (XRT) 26 Ağustos’ta yeniden devreye sokuldu.
Bu iki cihaz şubat ayında, Swift üzerindeki atmosferik sürüklenmeyi mümkün olduğunca azaltmak ve gözlemevinin yörüngede kalabileceği süreyi uzatmak amacıyla kapatılmıştı.
NASA’nın güncel operasyon bilgilerinde XRT ve UVOT ile bilimsel gözlemlerin yeniden başladığı doğrulanıyor.
Üçüncü cihaz için de hazırlık var
Swift üzerinde üç temel bilimsel cihaz bulunuyor.
Bunlardan üçüncüsü olan Burst Alert Telescope (BAT) ise henüz bilimsel gözlemlere tamamen dönmüş değil.
NASA’nın Swift operasyon sayfasında, BAT ile veri toplamanın önümüzdeki haftalarda yeniden başlatılmasının hedeflendiği belirtiliyor.
Swift neden Dünya’ya doğru yaklaşıyor?
Sorunun temelinde Swift’in bulunduğu alçak Dünya yörüngesi var.
Bu yükseklikte atmosfer tamamen sona ermiyor. Çok seyrek de olsa atmosferik parçacıklar uydular üzerinde sürüklenme oluşturuyor.
Bu etki zaman içerisinde uzay aracının hız ve irtifa kaybetmesine neden oluyor.
NASA’ya göre son dönemdeki Güneş aktivitesi atmosferin üst katmanlarının genişlemesine yol açtı. Bunun sonucunda Swift üzerindeki sürüklenme beklenenden daha fazla arttı ve gözlemevi daha hızlı irtifa kaybetmeye başladı.
Swift’i kurtarmak için özel operasyon planlandı
NASA, gözlemevinin bilimsel ömrünü uzatabilmek amacıyla sıra dışı bir kurtarma planı hazırlamıştı.
Eylül 2025’te ABD merkezli Katalyst Space şirketiyle anlaşma yapıldı.
Plan kapsamında şirketin geliştirdiği LINK isimli robotik servis aracının Swift’e yaklaşması, gözlemevini yakalaması ve daha yüksek bir yörüngeye taşıması hedefleniyordu.
Bu operasyon başarılı olsaydı Swift’in yörüngedeki bilimsel görev süresi uzatılabilecekti.
Kurtarma operasyonunda beklenmedik sorun
Ancak plan beklendiği gibi ilerlemedi.
Temmuz ayında fırlatılan LINK uzay aracında daha sonra yönelim kontrolüyle ilgili sorunlar ortaya çıktı.
NASA ve Katalyst Space, 19 Ağustos’ta LINK’in Swift’i yakalayarak daha yüksek yörüngeye taşıma girişiminden vazgeçildiğini duyurdu.
Böylece Swift’in yörüngesini yükseltme planı iptal edilmiş oldu.
LINK, Swift’e kadar yaklaştı
Kurtarma girişiminin iptal edilmesine rağmen LINK’in görevi tamamen sona ermedi.
NASA’nın 4 Eylül’deki son güncellemesine göre şirket, gelecekte uzay araçlarına yörüngede servis verilmesine yardımcı olabilecek teknolojileri test etmeyi sürdürüyor.
LINK, yörüngesini Swift’in yörüngesiyle hizalayarak gözlemevine yaklaşık 12-15 kilometre mesafeye kadar yaklaştı.
Ancak NASA, LINK’in bundan daha fazla yaklaşmayacağını açıkladı.
Kritik sınır 300 kilometre
NASA’nın hesaplamalarında dikkat çeken en önemli rakamlardan biri 300 kilometre.
Swift’in düşük sürüklenmeli çalışma düzeninin gözlemevini ekim ayına kadar 300 kilometrenin üzerinde tutabileceği tahmin edilmişti.
NASA’ya göre Swift bu seviyenin altına indiğinde teleskobun çalıştırılması zorlaşacak ve atmosferik sürüklenmenin etkisiyle irtifa kaybı daha hızlı hale gelecek.
Bilimsel gözlemlerin yeniden başlamasının ardından NASA, Swift’in bu kritik irtifaya bir ila iki ay içerisinde ulaşabileceğini öngörmüştü.
Swift 2004’ten beri uzayda
Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 20 Kasım 2004’te uzaya gönderildi.
Swift’in en önemli görevlerinden biri, evrendeki gama ışını patlamalarını tespit etmek.
Gözlemevi ayrıca X-ışını, ultraviyole ve görünür ışık dalga boylarında farklı kozmik olayları inceleyebiliyor.
Swift’in özellikle ani gerçekleşen gök olaylarını hızla tespit ederek diğer gözlemevlerinin dikkatini bu bölgelere yönlendirebilmesi, onu astronomlar açısından önemli bir araç haline getirdi.
NASA şimdi zamana karşı yarışıyor
Swift’in yörüngesini yükseltme planının başarısız olması, NASA’nın stratejisini değiştirdi.
Gözlemevini düşük sürüklenmeli durumda mümkün olduğunca uzun süre tutmak yerine bilimsel cihazlar yeniden çalıştırıldı.
Böylece Swift, irtifası daha fazla düşmeden önce yeniden evreni gözlemlemeye başladı.
NASA’nın son açıklamaları Swift’in hemen Dünya’ya çarpacağı anlamına gelmiyor. Ancak gözlemevinin yörüngesinin giderek alçaldığı ve çalışma koşullarının önümüzdeki dönemde giderek zorlaşacağı açık.
Şimdi bilim insanlarının amacı, 21 yıldır uzayın derinliklerini izleyen Swift’ten mümkün olduğunca uzun süre bilimsel veri almaya devam etmek.
